"Meneer, bent u opnieuw mijn toets vergeten?" Nee, natuurlijk niet. Ik heb hem strategisch ergens neergelegd. Alleen weet ik niet meer waar. Ergens tussen de koffie, het bord, een leerling met een vraag over de evolutietheorie en het geplande experiment met twee theelichtjes. Welkom in het leven van een leraar met ADHD.
De grootste mythe: ADHD betekent chaos
Laat me meteen een misverstand uit de wereld helpen. ADHD is niet simpelweg "druk zijn". Het is, zoals de meeste lezers van dit tijdschrift weten, een neurobiologische ontwikkelingsstoornis waarbij onder andere de executieve functies – plannen, organiseren, prioriteren, het werkgeheugen en impulscontrole – anders functioneren. Dat betekent niet dat iemand minder capabel is. Ik heb keurig mijn doctoraat in de onderwijswetenschappen gehaald en komende vanuit een technische tuinbouwopleiding, kijk ik er nog steeds met Vlaamse bescheidenheid trots op terug. Het is alleen wel zo dat mijn brein soms besluit dat het ontwerpen van een compleet nieuw lessenproject véél urgenter is dan het beantwoorden van die ene oudermail die al drie dagen knippert in Outlook. Onderzoek laat zien dat executieve functies een cruciale rol spelen in het onderwijs, zowel voor leerlingen als voor leraren.
En toch...
Vraag veel leerlingen naar hun favoriete docent en de kans is verrassend groot dat het net die ietwat chaotische, enthousiaste docent is die tijdens een uitleg plots een verrassend zijspoor neemt, drie minuten later een natuurkundig experiment uitvoert en uiteindelijk tóch de leerdoelen behaalt. Misschien niet volgens het draaiboek, maar wanneer ADHD’rs iets doen wat ze graag doen, in mijn geval lesgeven, dan krijg je er gratis en voor niets een ongeëvenaard enthousiasme bij.
Hyperfocus: een superkracht met een gebruiksaanwijzing
Het bijzondere aan ADHD is dat aandacht niet zozeer ontbreekt, maar grillig verdeeld wordt. Op maandag kan een lesvoorbereiding van twintig minuten uitlopen tot vier uur omdat plots elk detail perfect moet zijn. Dinsdag kan ik als docent dan weer vergeten dat er überhaupt een les voorbereid moest worden. Hyperfocus is fascinerend. Wanneer interesse, urgentie en uitdaging samenkomen, lijken tijd en omgeving te verdwijnen. Dat levert soms lessen op waar leerlingen jaren later nog over praten. Het nadeel? De rapportcommentaren zijn nog steeds niet geschreven. In dat opzicht heb ik in al die jaren gezocht naar een passende strategie om mijn aandacht toch terug naar de nodige zaken te richten. Ik werk persoonlijk met veel ‘herinneringen’. Mijn appartement lijkt soms meer op een plakboek vanwege de grote hoeveelheid post-its. Die post-its bevatten dan vaak maar enkele woorden, maar geven een visuele cue die mijn geheugen opfrissen. Zo probeer ik de nodige taken tijdig af te krijgen. Alhoewel, nu ik dit schrijf realiseer ik me dat op dit moment de deadline voor deze column reeds een week verstreken is. Vreemd eigenlijk, want nu ik er aan bezig ben, stroomt deze column uit mijn gedachten alsof het niets is.
Voor iemand met ADHD voelt administratie vaak alsof je een marathon moet lopen op een loopband die achteruit draait. Omdat de hersenen dopamine zoeken terwijl Excel vooral stilte produceert. Ironisch genoeg laat precies dát een bredere maatschappelijke evolutie zien. We leven in een samenleving waarin steeds meer waarde wordt gehecht aan planning, controle, registreren, evalueren en documenteren. De vraag is niet alleen of mensen met ADHD zich moeten aanpassen aan dat systeem, maar ook of het systeem soms vergeten is waarvoor scholen eigenlijk bestaan: leren, nieuwsgierigheid en menselijke ontwikkeling.
Steeds meer onderzoek benadrukt bovendien dat veel volwassenen met ADHD relatief vaker eigenschappen laten zien zoals creativiteit, humor, flexibiliteit, energie en het leggen van originele verbanden. Dat betekent niet dat elke persoon met ADHD automatisch creatief is, maar wel dat een uitsluitend probleemgerichte kijk tekortschiet.
Tot slot: moet ik nu al afronden? Ik heb nog 13 pagina’s in mijn hoofd?
Lesgeven met ADHD is soms alsof je een symfonie dirigeert terwijl iemand ondertussen vijftien tabbladen opent in je hoofd. Het is vermoeiend en soms frustrerend. Maar het is ook energiek. Creatief. Menselijk. En bovenal laat het zien dat goed onderwijs niet ontstaat uit perfecte planningen, maar uit echte verbinding. Want uiteindelijk onthouden leerlingen zelden welke kleur de verbetercodes hadden, maar wel die ene leerkracht of docent die hen laat zien dat anders zijn helemaal ok is.
