Een praktijkgerichte aanpak voor doelgericht rekenen in de remedial teaching
De kwaliteit van het rekenonderwijs in het Nederlandse basisonderwijs staat al geruime tijd onder druk. Uit nationale en internationale onderzoeken (zoals PISA 2023) blijkt dat een groeiende groep leerlingen moeite heeft met het ontwikkelen van rekenvaardigheden, terwijl de verschillen tussen sterke en zwakke rekenaars toenemen. Hoewel de leerkracht in de klas probeert om passend rekenonderwijs aan te bieden, blijven sommige leerlingen moeite houden met rekenen. Juist voor deze groep is doelgerichte begeleiding door de remedial teacher van grote meerwaarde.
Dit artikel bespreekt kort wat rekenproblemen zijn en vooral dat de effectiviteit van remedial teaching niet primair wordt bepaald door de hoeveelheid extra instructietijd, maar door de kwaliteit van de diagnostische analyse. We bekijken kort de wetenschappelijke literatuur rond rekenproblemen en combineren dit met de praktijkgerichte visie van Hilde Heuninck. Hilde heeft zich als logopediste al meer dan 40 jaar toegelegd op het begeleiden van kinderen met ernstige rekenmoeilijkheden. Ze schreef in de voorbije jaren verschillende praktijkboeken zoals bijvoorbeeld het praktijkboek ‘Breuken begrijpen’ of ‘Kijk, de komma’.
Rekenvaardigheid behoort tot de belangrijkste basisvaardigheden die leerlingen tijdens de basisschool ontwikkelen. Een goed ontwikkeld getalbegrip is voor de leerling een serieuze meerwaarde voor het vervolgonderwijs en zelfs voor hun uiteindelijke rol in de maatschappij. Recente onderzoeken, zoals PISA 2023 en de Inspectie Onderwijs 2025, tonen echter aan dat de rekenprestaties van Nederlandse leerlingen onder druk staan, een tendens die we ook zien in Vlaanderen. De aandacht voor het verbeteren van het rekenonderwijs binnen het huidige onderwijslandschap neemt dus terecht toe.
We merken allemaal dat leerlingen met hardnekkige rekenproblemen niet verbeteren door enkel maar extra oefeningen te maken. De remedial teacher onderscheidt zich door diagnostisch te werken: niet de fout staat centraal, maar het denkproces dat tot die fout heeft geleid. Deze benadering sluit nauw aan bij de visie van Hilde Heuninck, die benadrukt dat inzicht voorafgaat aan automatiseren en dat betekenisvolle materialen en gerichte vragen bijdragen aan duurzaam rekenbegrip.
2. Theoretisch kader
Doelgericht rekenonderwijs wordt gekenmerkt door een systematische afstemming tussen leerdoelen, instructie, oefening en evaluatie. In de internationale literatuur bestaat brede consensus dat naast de intrinsieke motivatie vooral de expliciete instructie, kleine leerstappen, activering van voorkennis, begeleide inoefening en frequente controle leiden tot betere leerresultaten.
Wanneer er zich problemen stellen bij de rekenvaardigheden van een leerling, dan zijn deze problemen niet uitsluitend te zien als een leerlingkenmerk, maar als een samenspel van leerling-, onderwijs- en omgevingsfactoren. Diagnostisch handelen vormt daarom het uitgangspunt voor iedere interventie. De remedial teacher verzamelt gegevens uit observaties, diagnostische gesprekken, methodegebonden toetsen en leerlingwerk om onderwijsbehoeften nauwkeurig vast te stellen.
De visie van Hilde Heuninck sluit opvallend goed aan bij deze inzichten. Zij benadrukt dat effectieve begeleiding begint met het analyseren van het denkproces van leerlingen. Zo kan een kind oordelen dat 62 – 5 evenveel is als 63. Niet juist dus, maar toch heeft dat kind gerekend. Als het kind de opdracht van rechts naar links bekeek, zag het 5 – 2. Maar het kan evengoed zijn dat het kind eerst 62 – 2 deed en ‘dan nog 3’ (erbij) deed. Welke denkweg het kind volgde, ontdek je via observatie. Bij het aanpakken van dergelijke fouten en om het nieuwe inzicht te consolideren gaat Hilde aan het spelen. Tijdens het spel is er een geleidelijke overgang van concreet naar schematisch en abstract rekenen en dit helemaal op het tempo van het kind. In haar boeken vind je dit gedetailleerd uitgeschreven en direct toegepaste interventies. De wetenschappelijke onderbouw is nooit ver weg.
2.1 De rol van spel in het rekenonderwijs
Spel kan een sterk, doelgericht, didactisch middel zijn dat kinderen motiveert om rekenbegrippen en vaardigheden actief en betekenisvol op te bouwen. Handelend rekenen, meetactiviteiten, bordspellen en constructiemateriaal stimuleren taal, redeneren en strategieontwikkeling. Voor de remedial teacher levert spel bovendien diagnostische informatie op over het denkproces van de leerling.
Ondanks de kracht van een goede rekenmethode zijn er kinderen die een specifiekere aanpak nodig hebben. Alles begint met inzicht dat je bereikt door een goede koppeling tussen de formule, de werkelijkheid en de woordelijke begeleiding uit te lokken. Dit inzicht moeten we consolideren en dat betekent oefenen. Niet direct de meest favoriete bezigheid van kinderen die het met rekenen moeilijk hebben. Als je hier een doelgericht spel kan inzetten maak je meer kans op een werkelijke intrinsieke motivatie bij het kind – niet om te gaan rekenen, wel om te gaan spelen. Tijdens het spel kan de begeleider de ondersteuning van het werkelijke materiaal afbouwen en de begeleidende taal verkorten. Zo schuift de vaardigheid geleidelijk aan op richting automatiseren.
De spellen die we in de oefenfase inzetten kunnen eenvoudig of meer uitdagend zijn.
Voorbeeld: vereenvoudigen van breuken (bron: breuken begrijpen)
Met een aangepaste lotto of bingo oefen je gemakkelijk het vereenvoudigen van breuken. Iedere speler (hier zie je de versie voor 2 personen) krijgt een lottokaart met eenvoudige breuken. De bijhorende complexere breuken staan op de losse kaartjes. Om de beurt trekt een speler een los kaartje, vereenvoudigt de breuk en duidt het antwoord op de lotto kaart (van zichzelf of van de tegenspeler) aan. Wie als eerste een rij, kolom of diagonaal op zijn kaart kan aanduiden, wint het spel. Iedere spelbeweging is een oefening.
Het spelelement verhoogt de motivatie en stimuleert samenwerking en hardop redeneren. Voor de begeleider biedt dit waardevolle diagnostische informatie: welke strategieën kiezen leerlingen spontaan, waar ontstaan denkfouten en welke begrippen zijn nog onvoldoende ontwikkeld? Hierdoor kan de vervolgbegeleiding gericht aansluiten bij de onderwijsbehoeften van de leerling in plaats van uitsluitend bij de gemaakte fouten.
Deze voorbeeld illustreert dat spel in het rekenonderwijs niet bedoeld is als ontspanning, maar als een doelgericht didactisch middel waarmee leerlingen actief betekenis geven aan rekenbegrippen. Tegelijkertijd krijgt de leerkracht of remedial teacher inzicht in het denkproces van de leerling, waardoor diagnostisch en doelgericht handelen mogelijk wordt.
3. De remedial teacher als specialist in doelgericht rekenonderwijs
De afgelopen decennia is de rol van de remedial teacher binnen het Nederlandse basisonderwijs aanzienlijk veranderd. Waar remedial teaching aanvankelijk vooral werd gezien als het bieden van extra ondersteuning aan leerlingen met leerachterstanden, groeit steeds meer het besef dat effectieve begeleiding vraagt om specialistische kennis van leerprocessen, didactiek en diagnostiek.
4. Conclusie
Doelgericht rekenonderwijs vormt een belangrijke basis voor kwalitatief hoogwaardig rekenonderwijs in het Nederlandse basisonderwijs. Voor remedial teachers biedt deze benadering een waardevol kader om leerlingen met rekenproblemen effectief te begeleiden. Door het denkproces van leerlingen centraal te stellen, te werken vanuit inzicht en betekenisverlening en begeleiding systematisch af te stemmen op de onderwijsbehoeften van de leerling, ontstaat een begeleiding die verder gaat dan het wegwerken van achterstanden. Leerlingen ontwikkelen niet alleen betere rekenvaardigheden, maar krijgen ook meer inzicht in hun eigen leerproces en ervaren opnieuw succes tijdens het rekenen.
Dit artikel kwam mede tot stand door de gewaardeerde bijdrage van Hilde Heuninck. De boeken van Hilde Heuninck lezen als receptenboeken. Voor ieder besproken rekentopic vind je achtergrondinformatie, een zeer gedetailleerd uitgeschreven grondslag om het inzicht uit te leggen en en divers speels oefenmateriaal. Dit printbaar materiaal wordt bij aankoop meegeleverd met een link. De Nederlandstalige praktijkboeken (rekenwereld tot 20, tot 100 en tot 1000) zullen niet meer herdrukt worden. Speciaal voor LBRT kan je deze boeken tot en met eind oktober aankopen met een korting van 30%. Op de webshop www.hildeheuninck.be kan u de code LBRT30 ingeven.
5. Referenties
- Hattie, J. (2023). Visible Learning: The Sequel. Routledge.
- Heuninck, H. (z.d.). Hilde Heuninck. https://www.hildeheuninck.be
- Heuninck, H., Van den Brande, V., & D'Eer, S. (2016). Breuken begrijpen. Sjerpa.
- Inspectie van het Onderwijs. (2024). De Staat van het Onderwijs 2024. Utrecht: Inspectie van het Onderwijs.
- Inspectie van het Onderwijs. (2025). Peil.Taal en rekenen einde basisonderwijs en speciaal (basis)onderwijs 2023–2024. Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap.
- Kirschner, P. A., Hendrick, C., & Heal, J. (2022). How Learning Happens: Seminal Works in Educational Psychology and What They Mean in Practice. Routledge.
- OECD. (2023). PISA 2022 results (Volume I): The state of learning and equity in education. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/53f23881-en
- Rosenshine, B. (2012). Principles of Instruction: Research-Based Strategies That All Teachers Should Know. American Educator, 36(1), 12–39.
- SLO. (z.d.). Rekenen en wiskunde. Amersfoort: SLO.
- Van Groenestijn, M., Borghouts, C., Janssen, C., Van Casteren, W., e.a. (2018). Protocol Ernstige Reken-Wiskundeproblemen en Dyscalculie. Assen: Van Gorcum.
- National Council of Teachers of Mathematics. (2014). Principles to Actions: Ensuring Mathematical Success for All. NCTM.
- Van de Walle, J. A., Karp, K. S., & Bay-Williams, J. M. (2020). Elementary and Middle School Mathematics: Teaching Developmentally. Pearson.
